Hemipleji, vücudun bir yarısında (sağ ya da sol) belirgin güç kaybı veya felç olmasıdır. En sık nedeni inmedir; ancak beyin travması, tümör ya da başka bir merkezi sinir sistemi hasarından sonra da görülebilir. Yani “felç” günlük dilde kullanılan geniş bir ifadeyken, hemipleji bu tablonun vücudun bir yarısını etkileyen biçimini tarif eden tıbbi bir terimdir.
Epikrizde ya da hekim notunda bu kelimeyi gören aileler genellikle iki şey sorar: Bu tam olarak ne anlama geliyor ve rehabilitasyon nasıl planlanıyor? Bu yazı iki soruyu da sade bir dille yanıtlıyor.
Bu Yazıda
Hemipleji ile hemiparezi arasındaki fark nedir?
Hemipleji, bir taraftaki kol ve bacakta hareketin tamamen ya da neredeyse tamamen kaybıdır. Hemiparezi ise aynı taraftaki kısmi güç kaybını anlatır. Pratikte iki terim bazen birbirinin yerine kullanılır. Rehabilitasyon planı için etiketten çok, kişinin günlük hayatta neyi güvenle yapabildiği belirleyicidir: yataktan kalkabiliyor mu, oturma dengesi var mı, kısa mesafe yürüyebiliyor mu?
Hemipleji hangi belirtilerle birlikte görülebilir?
Kol ve bacaktaki güç kaybına sıklıkla başka bulgular eşlik eder. Herkeste aynı tablo görülmez:
- Kaslarda sertlik ve istemsiz kasılma (spastisite) ya da tersine gevşeklik
- Etkilenen tarafta his kaybı ve omuz ağrısı
- Denge ve gövde kontrolünde zorlanma
- Konuşma ve yutma güçlükleri
- Vücudun bir yarısını ya da bir taraftaki alanı fark etmeme (ihmal)
- Yorgunluk, dikkat ve hafıza sorunları
Sağ beyin ve sol beyin hasarları farklı bulgular verebilir. Örneğin dil ve konuşma sorunları daha çok sol beyin hasarında görülür. Yine de bu bir kural değildir; değerlendirme her zaman kişinin kendi bulgularına dayanır.
Hemiplejide rehabilitasyon nasıl planlanır?
Rehabilitasyon, fiziksel tıp ve rehabilitasyon hekimi ile fizyoterapistin yaptığı değerlendirmeyle başlar. Kas gücü, eklem hareket açıklığı, kas tonusu, denge, yürüme ya da tekerlekli sandalye ihtiyacı, kol-el kullanımı ve günlük yaşam becerileri birlikte ele alınır. Ardından kişiyle ve ailesiyle birlikte ölçülebilir hedefler konur: örneğin “yardımla tuvalete güvenle gidebilmek” ya da “ev içinde bastonla yürüyebilmek”.
Uluslararası kılavuzlar, inme sonrası rehabilitasyonun multidisipliner bir ekiple, hedefe yönelik ve yeterli yoğunlukta yapılmasını öneriyor. İngiltere’nin ulusal kılavuzu NICE (2023), uygun hastalara haftada 5 gün, günde en az 3 saat rehabilitasyon sunulmasını tavsiye ediyor. Program genellikle şu alanları kapsar:
- Güvenli hareket: yatak içi dönme, oturma, transfer ve ayağa kalkma
- Denge ve yürüme: destekli adım çalışmasından ev içi yürümeye kadar basamaklı ilerleme
- Kol ve el: omzu koruyan pozisyonlama ve tekrarlı, göreve yönelik el çalışmaları
- Spastisite yönetimi: germe, pozisyonlama ve gerektiğinde hekim tarafından ek tedaviler
- Bakım veren eğitimi: doğru transfer, omuz koruma ve ev düzenlemeleri
Robotik rehabilitasyon hemiplejide işe yarar mı?
Uygun hastalarda robotik cihazlar, klasik fizyoterapiye ek olarak çok sayıda kontrollü tekrar yapmayı sağlar. Cochrane’in 2020 tarihli sistematik derlemesi, inme sonrası fizyoterapiye eklenen elektromekanik ve robot destekli yürüme eğitiminin bağımsız yürüme olasılığını artırdığını gösterdi. Fayda özellikle ilk üç ayda ve henüz yürüyemeyen kişilerde daha belirgin. Kol robotlarıyla ilgili derleme de günlük yaşam aktivitelerinde ve kol fonksiyonunda iyileşme bildiriyor.
Robofizyo’da yürüme hedefi için yürüme robotu uygulamaları, el-kol ve denge için ise farklı robotik sistemler kullanılabilir. Hangi cihazın uygun olduğuna değerlendirme sonrasında karar verilir; robotik çalışma klasik fizyoterapinin yerine değil, yanında yer alır. Ayrıntılar için robotik fizik tedavi sayfasına bakabilirsiniz.
Hemipleji düzelir mi?
İyileşme kişiden kişiye çok değişir. Hasarın yeri ve büyüklüğü, rehabilitasyona başlama zamanı, eşlik eden hastalıklar, yaş ve aktif katılım belirleyicidir. İlk aylarda iyileşme genellikle daha hızlıdır; ancak sonraki dönemde de düzenli ve hedefe yönelik çalışmayla anlamlı kazanımlar elde edilebilir. Bu nedenle geç başvuru, rehabilitasyondan vazgeçmek için tek başına bir gerekçe değildir.
Yüzde ya da süre içeren genel tahminler yerine, değerlendirme sonrası kişiye özel ve düzenli olarak yeniden ölçülen hedefler daha sağlıklı bir yol haritası sunar. İnme sonrası programın genel çerçevesi için felç (inme) tedavisi ve rehabilitasyonu sayfasını, ilk aylara dair aile rehberi için inme sonrası ilk 90 gün yazısını okuyabilirsiniz.
Yüzde kayma, kolda ani güçsüzlük ya da konuşma bozukluğu gibi yeni belirtilerde vakit kaybetmeden 112 aranmalıdır. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekim değerlendirmesi gerekir.
Kaynaklar
- NICE. Stroke rehabilitation in adults (NG236), 2023.
- Winstein CJ ve ark. Guidelines for Adult Stroke Rehabilitation and Recovery. Stroke, 2016.
- Mehrholz J ve ark. Electromechanical-assisted training for walking after stroke. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2020.
- Mehrholz J ve ark. Electromechanical and robot-assisted arm training after stroke. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2018.
Hazırlayan: Robofizyo Rehabilitasyon Ekibi · Son güncelleme: 10 Ekim 2026
